Problem Tabanlı Öğrenme

Amaç

Hedeflenen yetkinlikler: Karar alma, Problem çözme, Strateji geliştirme

Katılımcıların kazançları

Eğitimlere katılan birçok kişi işyerindeki problemleri tartışmayı isterler. Benzer problemleri yaşayan kişilerin bunları tartışması ve kendi buldukları çözümleri ortaya koyması pozitif bir eğitim ortamında oldukça öğretici olabilir. Burada aktarılan metotla kişiler iş ortamına döndükten sonrada problem tabanlı öğrenme tekniklerini kullanabilirler.

Eğitimci olarak sizde bu tekniği kullanarak daha aktif bir eğitim ortamı yaratabilirsiniz. Geleneksel yöntemlerle hazırlanmış eğitimlerdense, bu tür tekniklerin kullanıldığı eğitimler daha verimli olmaktadır. Sizde bu aktif ortamda benzer sorunlar için birden fazla çözümün ortaya konulması ile eğitimdeki etkinliğinizi arttırabilirsiniz.

Bu aktivitenin amacı

İşyerinde yaşanan problemlerin tespiti ve tanımlanması, Problem tabanlı öğrenme stratejisinin kullanılması, İşyerinde yaşanan problemlere çözümler üretilmesi

Kişi sayısı

4 - 40 Kişi

Aktivite Düzeyi

Orta

Süre

60 – 90 Dakika

Hazırlıklar ve gerekli malzemeler

• Kağıt Bant
• Flipchart Kağıdı
• Yazı Tahtası Kalemleri

Uygulama prosedürü

• Her katılımcıdan çözmek istedikleri problemi tanımlayan bir cümle yazmalarını isteyiniz. Örneğin; “Kendi kendini yöneten ekiplerimiz var. Bölüm yöneticisi olarak önümüzdeki 6 aylık hedeflerinin belirlenmesine ihtiyaç duymaktayız. Ekip çalışmasını zedelemeden nasıl iletişim kurmamız gerekir?” Veya “Müşteri şikayetleri her geçen gün atmakta, iyileştirme çalışmalarımıza nereden başlamalıyız?”
• Problem cümleleri katılımcılar tarafından oluşturulmalıdır. Önerileri yapan kişiler isimlerini cümlelerin altına yazarlar. Bu sayede hangi problemin kimin tarafından tespit edildiği takip edilir.
• Problem cümlelerinin yazılı olduğu kağıtları duvara asın.
• Katılımcıları dört kişilik gruplara ayırın
• Her grup üzerinde çalışmak istediği problemi duvardan seçerek alır. Ortaya konulan problemler bir örnek olay olarak algılanmalıdır.
• Altı şapka, 5N1K ve 3Mu dokümanlarını ve soru listesini dağıtın.
• Gruplara çalışmaları için yeterli süre veriniz.
• Ortaya çıkan çözümleri flipchart kağıtlarına yazarlar ve duvara asarlar. Hazırlanan çözümler grup sözcüsü tarafından diğer katılımcılara aktarılır. Sunum sırasında Altı Şapka, 5N1K ve 3Mu dokümanlarının nasıl ve ne düzeyde kullanıldığını sorgulayın. Sonuçların elde edilmesinde ne yarar sağladı? Sorgulayın.
• Tüm gruplar sunumunu tamamladıktan sonra aktivite tamamlanır.

Seçenekler

• Bu aktiviteyi bir çerçeve teknik olarak kullanın. Örneğin yeni ürün veya hizmet geliştirmede, süreç iyileştirmelerinde vb yerlerde kullanabilirsiniz.
• Soru listesine ihtiyacınıza göre ilaveler yapınız.

İpuçları

• Grup çalışmaları sırasında nasıl karar alındığına, katılım düzeyine ve tekniklerin nasıl kullanıldığına dikkat ediniz. Farklı bakış açıları geliştirmek kolay gibi görülse de, alışkanlık haline getirilmesi için bilinçli bir çaba gerekir.
• Altı Şapka Tekniğini bilmiyorsanız, Edward De Bono’un Altı Şapkalı düşünme tekniği kitabını okumanızı öneririz.

Notlar

• Sunumların aktarılması sırasında Altı şapka, 5N1K ve 3Mu dokümanlarının ne düzeyde ve nasıl kullanıldığına dikkat ediniz.

Nerede, hangi konularda kullanabilirsiniz?

• Arge çalışmalarında
• Yeni ürün veya hizmet geliştirmede
• Süreç iyileştirmede
• Satış eğitimlerinde
• Kurumsal etik değerlerin oluşturulmasında

Soru listesi

• Yaşanan problem nedir?
• Hangi nedenler bu probleme yol açmaktadır?
• Nasıl bir çözüm olmalı?
• En kötü durumda neler olabilir?
• Problem çözüldüğünde neler olabilir?
• Çözüm için uygulama adımları nelerdir? Önceliklere göre sıralayınız? Beş öğrenme biçimine göre tasarlayınız.
• Bu problemin tekrar yaşanmaması için neler yapılmalıdır?

5N1K ve 3Mu

Bir kuruluşta olması istenmeyen 3 Mu'dur. Bunlar Japonca, Muri (Kuvvet, iş yükü), Muda (Atık, israf) ve Mura (Uyumsuzluk)'dır. Çok basit anlamda; bir işin yapılması için beş kişi yetecekse ve o iş altı kişi ile yapılıyorsa Muda vardır. Bu iş gücü israfıdır. İş için dokuz kişi gerekiyor fakat üç kişi ile yapılıyorsa aşırı iş yükü oluşur, Muri vardır. Mura, dengesiz iş yüküdür. Aşırı iş yükü ve iş gücü israfının birbirine karışmış olduğu durumu ifade etmektedir. 3Mu 11 Ayrı noktada sorgulanır.

Üzerinde çalışmakta olduğunuz problemi 5N1K ve 3Mu ile sorgulayınız. Çıkan sonuçları not ediniz.

Altı Şapkalı Düşünme Tekniği - De Bono

Edward de Bono'nun Altı Şapkalı Düşünme Tekniği'nin temelinde, düşüncelerimizi altı farklı bakışı simgeleyen farklı renklerdeki şapkaları takarak ortaya koymak ve yaratıcılığımızı geliştirmek yatıyor. Bono bu şapkaları ve işlevleri şöyle özetliyor:

Beyaz Şapka

Beyaz tarafsız ve objektiftir.Bu şapka objektif olgular ve rakamlarla ilgilidir. Erişebildiğimiz bilgileri değerlendirmeyi, gereksinim duyduğumuz bilgileri ortaya koymayı ve konuyla ilgili sorularımızı yöneltmeyi bu bakış açısı sayesinde gerçekleştirebiliriz. Beyaz şapkayı giyince şunlara benzer sorular sorarız :

• Elimizde ne gibi bilgiler var?
• Daha hangi bilgiler gerekiyor?
• Eksik bilgiler nelerdir?
• Gerekli bilgileri nasıl elde ederiz?
• Ne tür sorular sormalıyız?

Beyaz şapka, dikkatimizi elde olan bilgiler ve eksik bilgiler üzerinde toplamak için kullanılır. Beyaz şapkaca düşünmesinin amacı pratik olmaktır.Bu yüzden her türlü bilgiyi ortaya koymalıyız.Önemli olan bilgilerin kesinlik derecesini doğru bir biçimde belirtmektir.

Kırmızı Şapka

Kırmızı öfke tutku ve duyguyu çağrıştırır. Duygusal bir bakış açısı verir. Kırmızı, ateşi ve sıcaklığı çağrıştırır. Bir şeyden niçin hoşlandığınızı ya da hoşlanmadığınızı bilemeyebilirsiniz. Oysa kırmızı şapkayı kullandığınızda, hiçbir açıklama yapmaksızın duygularınızı ve sezgilerinizi söyleme fırsatını elde edersiniz. Doğal olarak sizin de duygularınız var ve kırmızı şapka tüm duygularınızı açıklamanıza olanak verir.

Genel olarak zihnimizin arka planında korku, öfke,nefret,şüphe,kıskançlık ya da sevgi gibi güçlü duygular yer alabilir .Bu duygusal arka plan algılama biçimimizi sınırlar ve yönlendirir. Kırmızı şapka düşünmesinin amacı,bu arka planı görünür kılmak ve sonradan ortaya çıkan etkisinin gözlemlemesini sağlamaktır.

Kırmızı şapka takmak düşünüre ”Konu hakkında duygularım bunlardır”deme olanağı sağlar. Duyguları düşünmenin önemli bir parçası olarak meşrulaştırır. Duyguları görünür kılar,böylece duygular düşünme haritasının veya harita üzerinde rotayı çizen değer sisteminin de bir parçası olurlar.

Siyah Şapka

Siyah karamsar ve olumsuzdur,kötümserdir.Bir şeyin niçin yapılmayacağını görür. Bir bakıma, şapkaların en yararlı olanıdır. En sık kullanılan şapka, kesinlikle siyah şapkadır. Siyah renk bize yargıcın cüppesini anımsatır. Siyah şapka tehlikelere dikkat çeker. Bu şapka zararlı şeyler yapmamıza engel olur. Riskleri ve bir şeyin neden işe yaramayabileceğini gösterir. Siyah şapka olmazsa, başımız sürekli derde girer. Bununla birlikte, siyah şapkanın gereğinden fazla kullanılması da tehlikeli olabilir.

Bu şapka eleştirme şapkasıdır.Ancak bir tartışmada taraf tutmak anlamına gelmediğini özellikle belirtmek isterim.Herhangi bir taraf tutma ve herhangi bir tartışma söz konusu değildir.Olumsuz durumların ortaya çıkmaması için yapılan objektif bir girişimdir.Düşünme ve yöntemindeki hatalara işaret edebilir.

Sarı Şapka

Sarı güneş gibi aydınlık ve olumludur.İyimser umutlu ve olumlu düşünme ile ilgilidir. Sarı şapkayı önümüze koyup düşünmekle, yapılan bir önerinin değerini ve yararını saptamak için hemen çaba göstermeye başlamış oluruz.

"Bunun iyi yönü ne?" deriz. Ortaya atılan görüşü beğenmesek bile sarı şapka bizden, bu önerinin iyi yönlerini de bulmamızı ister.

• Bunun ne gibi yararları var?
• Bundan kim yararlanacak?
• Bu yararlar nasıl ortaya çıkabilir?
• Değişik değerler nelerdir?

Sarı şapka düşünmesi değerli ve yararlı olan şeyleri arar ve araştırır.Daha sonra bu değerli ve yararlı şeyler için mantıklı destekler sağlamaya çalışır. Sağlam temellere dayanan bir iyimserliği ortaya koymaya çalışır. Bu düşünme, yapıcı ve üreticidir. Somut teklifler ve öneriler çıkar.

Yeşil Şapka

Yeşil bereket ve verimli büyüme demektir.Yaratıcılık ve yeni fikirlerle ilgilidir. Yeşil renk, büyümenin, enerjinin ve yaşamın simgesi olan bitkileri çağrıştırır. Yeşil şapka enerji şapkasıdır. Yeşil şapkayla düşündüğünüz zaman, öneriler ileri sürer, yeni görüş ve seçenekler ortaya koyabilirsiniz. Yine bu şapkayla, ortaya atılan bir görüşe ilişkin değişiklikler önerebilirsiniz.

Yeşil şapka size çeşitli olabilirlikler yakalama fırsatı verir. Yeşil şapkayı kullanan herkes yaratıcı olmaya çaba gösterir. Yeşil şapka takmak insanları otomatik olarak daha yaratıcı hale getirmez. Ancak bu şapka düşünürlere daha yaratıcı olmaları için gerekli zamanı ve dikkati sağlayabilir.

Yaratıcı duraksamayla düşünür. Bir an için duraksayarak bulunduğu noktada alternatif fikirlerin olup olmayacağını araştırır. Düşünür bu fikirden ileri doğru hareket ederek yeni bir fikre ulaşır. Kışkırtma yeşil şapka düşünmesinin önemli bir unsurudur. Kışkırtma olağan düşünme kalıplarının dışına çıkmamız için kullanılır.

Mavi Şapka

Mavi serinkanlılığı temsil eder ve her şeyin üstündeki göğün rengidir. Düşünme sürecinin düzenlenmesi ve kontrolü ile uğraşır. Mavi şapka doğrudan doğruya düşünce sürecinin kendisine bakmak içindir :

• Bundan sonra ne yapmalıyız?
• Şu ana değin neler başardık?

Mavi şapkayı ne düşüneceğimizi açıklamak ve bu düşüncenin sonunda neyi elde etmek istediğimize karar vermek için tartışmaya başlarken kullanırız.

Mavi şapka, kullanacağımız şapkaları sıraya koymak ve sonuçta elde ettiklerimizi özetlemekte de kullanılabilir.

Mavi şapka düşünme sürecini gözler ve oyunun kurallarına dikkat edilmesini sağlar. Tartışmayı durdurur ve disiplini sağlar.

Altı Şapkalı Düşünme Tekniğinin Avantajları :

Bir konu üzerinde daldan dala atlanarak belirtilen görüşler bir sisteme konulmuş olur.

Zaman kaybı önlenir. Bir karara varma ve sonuçların ortaya çıkması kolaylaşır.

Altı Şapkalı Düşünme Tekniğinin Amaçları :

Düşünürün her seferinde sadece bir şeyle uğraşmasını sağlayarak düşünme faaliyetini sadeleştirmektir. Altı şapkalı düşünme tekniği ile düşünür duyguların, mantığın, bilginin ,umut ve yaratıcılığın hepsine aynı anda dikkat etmek yerine onlarla ayrı ayrı ilgilenebilme olanağı sağlar.

Gerekli düşünme biçimlerine istenildiği anda geçiş yapmayı sağlamaktır. Düşünme Şapkalarının bir tür kısaltılmış talimatlar olduğu söylenebilir.

Altı Şapka yöntemini 5N1K ve 3Mu ile birlikte kullanın.

Yeni yazılardan haberdar olmak için lütfen aşağıdaki formu doldurunuz.

Şemsettin Akçay
Satış Pazarlama ve Inovasyon Mühendisi